Gerze yangını 1956

1- Yangınının Çıkışı
Cumhuriyet tarihinin en büyük felaketlerinden birisi olan ve 13 Şubat 1956 tarihinde başlayan Gerze yangının çıkış nedeni tam olarak bilinememektedir. Ancak kısa süre içerisinde tüm ilçeyi kaplayarak
Gerze’nin deyim yerindeyse yanıp kül olmasına neden olmuştur. Tahmin üzerine yangınının ilk kıvılcımısaat 18.30 sularında Gerze Mal Müdürünün evinden çıkmış ve şiddetli lodosun etkisiyle süratle genişleyerek tüm ilçeye sıçramıştır (Milliyet, 14.02.1956: 3; Cumhuriyet, 15.02.1956: 1).

Görgü tanıkları olayın gelişimini şu şekilde anlatmışlardır: “Gerze yangını başladığında kasaba halkının bir kısmı camide akşam namazındaydı. Bir iki gün önce İstanbul ve çevresini kasıp kavuran lodosu belki duymuşlardı. Sucu Mehmet’in evinde kiracı olarak oturan ve Gerze’ye yeni atanan Mal Müdürünün eşi ise, lodosa, hele böyle lodosa hiç alışık değildi. Rüzgâr kasabayı kasıp kavururken Mal Müdürünün eşi kapı çalındı sandı, kapıyı açtı ve olan oldu. Odanın ortasındaki mangalda duran közler yerlere dağıldı oda bir anda alev aldı.” (Milliyet, 16.02.1956: 3).

Bu şekilde efsanevi olarak anlatılagelen olay sonrasında bütün ilçe yangının esiri olmuştur. 60 yıl önce meydana gelen ve yaklaşık 18 saat süren bu yangınla beraber Gerze neredeyse tamamen yanmıştır. Ayrıca Bafra istikametine doğru genişleyen yangın kasabanın gerisindeki ormanlığa da sirayet etmiş ve civar nahiyeleri de tehdit etmiştir (Milliyet, 15.02.1956:
Böylelikle yangın ne yazık ki Türkiye Cumhuriyeti’nin o zamana kadar gördüğü en büyük afetlerden birisi olmuştur.

2-Yangının Verdiği Zarar
Felaketin Gerze’ye maddi/manevi zararı çok büyük olmuştur. Yangın sonrasında 18 kişi hayatını kaybetmiş , 833 ev ve 300 dükkân yanarak kullanılamaz hale gelmiştir2 (BCA, Fon Kodu: 030.01.68.425.2;Cumhuriyet, 15.02.1956: 1; Milliyet, 16.02.1956: 3). Bunlardan 267 ev, 103 dükkân Hamidiye mahallesinde, 236 ev 7 dükkân Köşk mahallesinde, 330 ev ve 190 dükkân Çarşı mahallesindedir. Hayatını kaybedenlerin
önemli bir kısmı hamama sığınan kişilerdir. Ölenlerden birisi 4,5 aylık bir bebektir (Milliyet, 15.02.1956: 1). Bu kişiler dumandan boğularak vefat etmişlerdir. Yangın sonrasında birçok imalathane yanmıştır. Ayrıca
felaketle hükümet konağı, adliye, jandarma, postane, askerlik şubesi, Ziraat Bankası binası ve hapishane tamamen kullanılamaz hale gelmiştir. Belediye binası, inhisarlar, sağlık merkezi, ortaokul, iki ilkokul
binalarıyla belediye elektrik santrali kurtulmuştur. Evleri kullanılamaz hale gelen aileler yanmamış olan binalara ve çevre köylere yerleştirilmişlerdir (BCA, Fon Kodu: 030.01.68.425.2; Milliyet, 14.02.1956: 3).

3- Felaketin Ardından Gerze’nin Durumu ve Yapılan Yardımlar
Büyük afetlerden sonra felaketzedelere hükümetler tarafından yardımların yapıldığı bilinmektedir. Yangından sonra birçok Gerzeli mağdur olmuştur. Bu nedenle Demokrat Parti Hükümeti bölge insanının yaralarını sarabilmek amacıyla yangından kısa bir süre sonra 6683 sayılı kanunu çıkarmıştır. Buna göre kasabada yapılacak her türlü inşaat, tamirat, istimlak, enkaz kaldırma, nakliyat işleri hızla yapılması planlanmıştır. (BCA, Fon Kodu: 030.18.01.02.142.36.6; BCA, Fon Kodu: 030.18.01.02.146.33.19).

Sonuç olarak 1956 Gerze yangını ilçenin fizikî, iktisadî ve ictimaî yapısında büyük değişikliklere neden olmuştur. Özellikle bölge halkının büyük bir kısmının evsiz ve dükkânsız kalması sonraki süreçte yaraların sarılmasını da zorlaştırmıştır. Devlet her ne kadar imkân dâhilinde birçok maddi yardımda bulunmuş olsa da ilçeden farklı şehirlere göç yaşanmıştır. Bu da ilçenin sosyo-ekonomik hayatındaki canlılığın kaybolmasına neden olmuştur.

Netice itibariyle yangın sonrası yaraların sarılmasında devlet ve
milletin hep beraber ortaya koydukları yardımlaşma çabası Gerzelilerin bu felaketi atlatmalarında önemli
katkılar sağlamıştır.